Narodna biblioteka Bela Crkva u okviru svojih fondova baštini dva značajna legata koji se u najvećoj meri odnose na istoriju Jugoslovenskog pozorišta, ali i lične istorije pojedinaca čije ime nose sami legati. Legat jugoslovenskog pozorišnog reditelja Jovana Putnika i legat profesora Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu, Alojza Ujesa.
Legatorstvo se u okviru muzejske i bibliotečke delatnosti smatra jednim od najplemenitijih poteza pojedinaca kada ustanova dobija na čuvanje materijal koji se u celosti odnosi na pojedinca. Obradom i analizom legata moguće je ne samo razumeti materijal koji je legator ostavio ustanovi na baštinjenje, već i razvojni put pojedinca. Jedan od osnovnih ciljeva legatora i darodavaca zaostavština je očuvanje sećanja na pojedinca, kolekcionara ili stvaraoca građe koja čini legat. Stoga, legati čine posebno zjačajne celine u okviru svake bibliotečke i muzejske ustanove, sa ciljem očuvanja kulturnog nasleđa, ali i sećanja na pojedince. Po količini i vrsti materijala legati i zaostavštine su najčešće velike kompleksne celine koje čini raznovrsni materijal koji se odnosi kako na stručni razvoj legatora, tako i privatni aspekt ličnosti. Stoga će se neretko u materijalu naći različite diplome, lični dokumenti, korespodencija, kao i rukopisi koje autor najverovatnije nikada nije planirao da publikuje, ali i rukopisi prethodnih verzija već objavljenih tekstova.
Legat jugoslovenskog pozorišnog reditelja i teatrologa Jovana Putnika, zaprimljen je kao poklon naslednika 1989. godine pre svega zahvaljujući entuzijazmu pojedinaca, a u cilju da se knjižna i rukopisna građa koja se nalazila u porodičnoj kući legatora sačuva nakon prodaje kuće. Zaprimljena građa je razvrstana u dve celine: knjige iz legata i rukopisna građa. Кnjižni fond je obrađen, evidentiran i složen na police, s tim da su u obrađene samo knjige na jugoslovenskim jezicima i na ruskom (knjige na ostalim jezicima i periodika su ostali neobrađeni), dok je rukopisna građa složena na police čekajući obradu. U legatu se nalazi 2045 jedinica obrađene knjižne građe koja nam govori ne samo o interesovanjima Jovana Putnika, već i o njegovom ličnom čitalačkom ukusu.
Rukopisi iz legata su u fokusu rada ustanove od 2020. godine, kada su razvrstani po vrsti materijala i grupisani u više celina: dramatizacije, pesme, pripovetke, pozorišna kritika, književna kritika, plakati, ostali rukopisni materijal. Po svom obimu, dramatizacije čine najveći deo rukopisne građe, među kojima su sačuvane i dramatizacije koje je radio sam Jovan Putnik, najčešće kucane na pisaćim mašinama i ukoričene za realizacije pozorišnih predstava. Posebno se izdvaja dramatizacija romana Ive Andrića „Na Drini ćuprija“, koju je Jovan Putnik dramatizovao i režirao na sceni Narodnog pozorišta Zenica, 1978. godine, povodom otvaranja nove zgrade pozorišta.
U okviru celine pozorišne kritike, sačuvan je znatan broj tekstova koje je Jovan Putnik objavljivao u brojnim dnevnim novinama, kao i pozorišnim časopisima tokom pedesetih i šezdesetih godina dvadesetog veka. Posebno značajnu celinu čini rukopisna građa sa pesmama, pripovetkama i drugim proznim sadržajem koju je jovan pisao tokom čitavog svog života. Posebno značajna je činjenica da su u legatu sačuvane različite verzije pojedinačnih pesama, te istraživačima daje mogućnost za analizom misaonog procesa autora, kao analizom njegovog pristupa u pisanju. Publikovanje Legata Jovana Putnika je otpočelo formiranjem stalne rubrike u časopisu Čitanica, a potom i objevljivanjem zbirki pesama i pripovedaka. Na ovaj način legat postaje dostupan široj interesnoj publici, a ime legatora ostaje sačuvano na više planova.
Jovan Putnik je rođen u Beloj Crkvi 25. decembra 1914. godine. U svom rodnom gradu je i maturirao 1937. godine, školovao se u Beogradu i Zagrebu. Filozofski fakultet i Dramski odsek Muzičke akademije je završio u Beogradu. Još kao student Akademije (1937), postao je u Narodnom pozorištu u Beogradu asistent reditelja Hrisana Cankova, zatim Radomira Plaovića i Vere Greč. Završio je kurs ritmike Žaka Delkroza u Muzičkoj školi „Stanković“, bio pod uticajem Luja Daviča, pohađao vežbe i predavanja u Institutu za pokret Rudolfa fon Labana, studij Meri Vigman u Drezdenu, u Parizu proučavao probleme scenskog prostora, u Beču se upoznao sa Frojdovim učenjem i umetnošću M. Rajnharta.
Potpisao je i ostvario više od 220 premijera. Pisao je pesme, pripovetke i drame (dve štampane u Beloj Crkvi – Svet kao mi, 1936. i Niz strmen, 1937, a ostale su ostale u rukopisu Ženidba vrapca Podunavca, 1945; Lenjin, 1945; Na Dunavu noć, 1951; Ruđer Bošković, 1953; Vuk, 1953; Anton Mavrak, 1974; Nasradin u Travniku, 1974; Američke priče, 1976; Heroji ne umiru, 1976; Budućnost je počela 1976 i Veliki put, 1977). Dramatizovao je veliki broj tekstova poznatih autora. Rukovodio je naučnoistraživačkim projektima iz oblasti psihologije i logike, objavio više radova iz oblasti teorije pozorišta i estetike. Preminuo je u Beogradu 22. septembra 1983. godine, a sahranjen u Beloj Crkvi po vlastitoj želji.
Iako se u javnom diskursu često čuje da je Narodna biblioteka Bela Crkva sa Muzejem u Beloj Crkvi mala ustanova, lokalnog karaktera, fondovi, zbirke i kolekcije koje ova ustanova baštini, često prevazilaze elemente lokalnog prostora. Dva značajna legata koji se baštine u biblioteci svedoče o istoriji jugoslovenskog pozorišta, dok brojne zaostavštine u muzejskim zbirkama predstavljaju važan element u razumevanju kulturnog, istorijskog i umetničkog ambijenta Bele Crkve, Banata, Vojvodine, Srbije, ali i šire.
Projekat „Ime koje se pamti – serijal o legatorima i ostaviocima zaostavštine Beloj Crkvi“ sufinansira Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose sa verskim zajednicama. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne odražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.