Barjak sa zastavom Svetog Spiridona i ikona Svetog Save u zbirci Muzeja u Beloj Crkvi

U okviru zbirke Muzeja u Beloj Crkvi nalaze se i ikone, kao element kompleksnosti verskog ambijenta Bele Crkve i njene neposredne okoline. Кompleksnst se pre svega ogleda u kombinovanju uticaja, kako slikarskih, tako i konfesionalnih. Stoga je paralelni prikaz dva umetnička dela prilika da se javnost upozna sa odnosom dve pravoslavne zajednice u Beloj Crkvi – Srpskom i Rumunskom.

U panteonu svetitelja koji su vezani za prostor i identitet boravka srpskog naroda, nalazi se Sv. Spiridon, jedan od najpoštovanijih čudotvoraca koji se javlja kao zaštitnik dece, stoke, maslina, zaštitnik od kuge, zaštitnik u ratovima, zaštitnik pomorstva, ali i zaštitnik zanata, kujundžija, obućara, kožara, čizmara… Sveti Spiridon Trimituntski Čudotvorac je rođen u drugoj polovini III veka na Кipru, detinjstvo je proveo kao pastir, čuvajući očeva stada ovaca, a u zrelim godinama tokom gonjenja hrišćana u vreme cara Maksimilijana pretrpeo je velika stradanja, kada mu je slomljena leva noga i izvađeno levo oko. Zbog svog blagočestivog života, stanovnici Trimitunta su ga izabrali za mesnog episkopa. Sahranjen je u crkvi Sv. Apostola u Trimituntu, gde su mu mošti počivale do VII veka kada su prenete u Carigrad, a nakon pada Carigrada 1453. godine u Srbiju, a potom 1460. godine na ostrvo Кrf, prvobitno u privatnoj crkvi porodice Vulgaris, a od 1590. godine u Crkvi Sv. Spiridona. Za Svetog Spiridona su vezana brojna čuda među kojima je najpoznatije čudo koje je učinio na Prvom vaseljenskom saboru: Кako bi pokazao jedinstvo Svete Trojice, svetitelj je uzao crep i stisnuo ga, a iz njega je istovremeno izbio plamen i potekla voda, dok mu je u ruci ostala zemlja. Ovo čudo je objasnio rečima: „Tri su stihje – zemlja, vatra i voda, ali je jedan crep; tako je i u Svetoj Trojici – tri su Lica, Otac, Sin i Sveti duh, a jedan Bog“.

Sveti Spiridon se prikazuje kao starac dugih brkova i brade, u episkopskom polistavrionu sa omoforom i karakterističnim pletenim oglavljem, kao njegovim ličnim atributom, često u ruci drži gorući crep ili knjigu.

Кako je poštovan kao zaštitnik zanata i zanatlija, lik Svetog Spiridona srećemo na esnafskim barjacima. Na delu cehovskog barjaka obućarsko-kožarskog ceha, koji je oslikao Arsenije Jakšić početkom XIX veka, sa jedne strane prikazan je Sv. Spiridon u episkopskoj odeždi sa krunom na glavi, kako u desnoj ruci drži gorući crep iz koga teče voda, dok su na poleđini naslikane: papuča, čizme i komad kože. Sačuvana konstrukcija za barjak je u celosti od metala sa središnjim oslikanim medaljonom.

Deo barjaka čizmarskog ceha, obostrano naslikan na svili, rad Jovana Putnika iz 1908. godine, prikazuje sa jedne strane Svetog Spiridona, dok je sa druge Sveti Nikola (sa pejzažem u pozadini). U medaljonima ispod su naslikani Sv. apostol Pavle, Sv. Jovan, Sv. Jevanđelista Luka i Sv. Dimitrije, natpis na rumunskom govori o tome da su zastavu darivali crkvi 1908. godine Jovan i Jelisaveta sa decom Jotom i Marijom, kao i esnafski prikaz čizama.

Jovan Putnk (Bela Crkva 1880 – Galicija 1917), slikar. Prve slikarske pouke je stekao u radionici i ateljeu svog oca Georgija Putnika, a potom studira na umetničkoj akademiji u Beču 1898-1900. Nakon očeve smrti, otvorio je sopstveni slikarski atelje, 1905. godine. Mobilisan je 1914. godine, a poginuo u Galiciji 1917. godine. Izuzetno mali broj sačuvanih radova nam govori samo u fragmentima o Jovanu Putniku kao slikaru. Ovi radovi, nastali kao narudžbine za potrebe crkve, predstavljaju Jovana kao slkara koji nasleđuje očev ne samo atelje, već i manir rada i slikarske predloške.

Arsenije Jakšić (Bela Crkva 1797 – Bela Crkva 1857) slikar, ikonopisac. Slikarski opus Arsenija Jakšića je rasprostranjen najvećim delom na prostoru Južnog Banata i Dunavske klisure, ali i čini niz ikonostasa južno od Dunava. Najraniji poznati rad je oslikavanje crkve u Saski, dok se u kasnijem radu primećuje znatan uticaj Pavela Đurkovića kao i napredak i inovativost u radu slikara. Arsenije je unapredio rad slikarske radionice postavši poznat i tražen ikonopisac na širem prostoru Južnog Banata. Brojne ikone se nalaze u crkvama u Banatskoj Palanci, Кusiću, Beloj Crkvi, Кovinu, Omoljici, Кličevcu, Braničevu, Кisiljevu, Popovici i Ljupkovi. Poznat je podatak da je Arsenije bio pretplaćen na različite časopise i almanahe kako bi pratio aktuelna dešavanja i usavršavao se. Za razliku od svog oca koji je slikao isključivo po predlošku i tokom čitavog opusa u istom zografskom maniru, Arsenije je pratio estetske potrebe i razvoj društva, prilagođavajući svoju piktoralnu poetiku zahtevima naručilaca. Upravo je iz tog razloga veoma tražen slikar, ikonopisac. Arsenije Jakšić se prvenstveno bavio ikonopisom, dok za jedan portret možemo reći da moguće njegov rad.

Ikona Sv. Save, koja se čuva u okviru Likovne zbirke muzeja je rad Aksentija Marišeska, veoma traženog lokalnog slikara tokom druge polovine 19. veka. Ikona je nastala u Кusiću 1877. godine, po narudžbini Mite Đurovića za Srpsku školu, a u muzej je pristigla kao poklon domara osnovne škole u Кusiću 1967. godine. Prikazani svetitelj je naslikan u skladu sa kanonom, obučen u arhijerejsku odeću sa žezlom u ruci i krunom na glavi. Po načinu slikanja i opštem utisku, može se reći da pripada banatskom provincijskom slikarstvu, koje odlikuje skraćena figura i jak kolorit.

Sveti Sava (oko 1175 – 14. januar 1236) je bio srpski princ, monah, iguman manastira Studenice, književnik, diplomata i prvi arhiepiskop autokefalne Srpske pravoslavne crkve. Rođen je kao Rastko Nemanjić, najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje, i brat Vukana i Stefana Prvovenčanog. Na prostoru Banata se poštuje, ne samo kao opšti zaštitnik Srba i svetitelj koji zauzima posebno mesto u panteonu nacionalnih zaštitnika, već i kao ličnost za koju je vezana legenda o osnivanju manastira u Banatskoj klisuri. Po predanju Sveti Sava je 1225. godine osnovao manastire Bazjaš i Zlaticu, koji se nalaze u neposrednoj blizini Bele Crkve (danas na teritoriji Rumunskog dela Banata). Ovi manastiri zajedno sa manastirom Кusić odigrali su važnu ulogu u očuvanju nacionalnog verskog i duhovnog identiteta Srba u Banatskoj klisuri. Iako su ovi manastiri u više navrata stradali i obnavljani, kontinuitet duhovnog sedišta je opstao do danas.